Եղանակը Հայաստանում առաջին հերթին բարձրությունից է կախված։ Երկիրը լեռնաշխարհ է. տարածքի մոտ երեք քառորդը գտնվում է ծովի մակարդակից 1000–2500 մ բարձրության վրա, միջին բարձրությունը մոտ 1850 մ է։ Այդ պատճառով նույն օրը Երևանում կարող է 35 °C լինել, իսկ Սևանա լճի մոտ, ընդամենը մեկ–մեկուկես ժամվա ճանապարհի վրա, փչել է ցուրտ քամի և ցանել անձրև։ Մենք երևանյան թիմ ենք և սա տեսնում ենք յուրաքանչյուր սեզոն, ուստի կլիման նկարագրում ենք տարածաշրջաններով՝ բնորոշ թվերով, ոչ թե կանխատեսումներով։ Ամիսներն ընտրելու համար կարդացեք նաև մեր best time to visit Armenia ուղեցույցը (անգլերեն)։
| Հարց | Կարճ պատասխան |
|---|---|
| Կլիմայի տեսակը | Լեռնային մայրցամաքային. շոգ և չոր ամառներ, ցուրտ ձմեռներ, մեծ տարբերություն ցերեկվա և գիշերվա միջև։ |
| Երևանը հուլիսին | Սովորաբար ցերեկը մոտ 33 °C, գիշերը՝ 19 °C. 40 °C-անոց օրեր լինում են գրեթե ամեն ամառ։ |
| Երևանը հունվարին | Սովորաբար ցերեկը 0–3 °C, գիշերը մոտ -6 °C, հիմնականում չոր, երբեմն ձյուն։ |
| Գյումրի (մոտ 1500 մ) | Հուլիսին մոտ 27 / 13 °C, հունվարին՝ մոտ -3 / -13 °C (ցերեկ / գիշեր)։ |
| Ամենաչոր շրջանները | Արարատյան դաշտը և Մեղրիի շրջանը. տարեկան մոտավորապես 200–300 մմ։ Լեռներում՝ 800 մմ և ավելի։ |
| Ամենախոնավ ժամանակը | Գարնան վերջը (Երևանում մայիսը ամենաանձրևոտ ամիսն է), ինչպես նաև փոքր խոնավ շրջան հոկտեմբերին և նոյեմբերին։ |
| Ձյունը լեռներում | Սովորաբար հոկտեմբերի վերջից կամ նոյեմբերից մինչև ապրիլ. բարձր լեռնանցքները փոթորիկների ժամանակ կարող են փակվել։ |
| Ամենահուսալի եղանակները | Մայիս–հունիս և սեպտեմբեր–հոկտեմբեր, բայց ստուգեք կանխատեսումը. տարիները տարբեր են։ |
Ինչպե՞ս է բարձրությունը ձևավորում եղանակը Հայաստանում
Պարզ կանոն է. որքան բարձր եք բարձրանում, այնքան ավելի զով և խոնավ է, և ձմեռն ավելի շուտ է գալիս։ Երևանը գտնվում է մոտ 900–1000 մ բարձրության վրա, Գյումրին՝ մոտ 1500 մ, Սևանա լիճը՝ մոտ 1900 մ, Ջերմուկը՝ մոտ 2000 մ։ Արագածը հասնում է մոտ 4090 մ։ Պաշտոնական ամփոփագրերից մեկում հուլիսի միջին ջերմաստիճանը երկրի համար նշված է 16–17 °C, իսկ Արարատյան դաշտում՝ 24–26 °C։ Միջինները շատ բան են թաքցնում։
Տեղումների դեպքում նույնն է։ Երկրի միջինը տարեկան մոտավորապես 550–600 մմ է, բայց Արարատյան դաշտը և Մեղրիի շրջանը ստանում են ընդամենը մոտ 200–250 մմ, իսկ բարձր լեռները՝ ավելի քան 1000 մմ։ Եղանակային տարբեր տվյալների շտեմարաններ իրարից տարբերվում են մեկ–երկու աստիճանով և մի քանի տասնյակ միլիմետրով, ուստի այստեղի բոլոր թվերը համարեք բնորոշ, ոչ թե ճշգրիտ։ Հայաստանը նաև տաքանում է, ուստի հին ուղեցույցների թվերը հակված են չափից զով լինել։
Ինչպիսի՞ն է եղանակը Երևանում ամիս առ ամիս
Ստորև Երևանի համար կլորացված նորմաներ են՝ 1991–2020 թվականների ոճով. կեսօրվա բնորոշ առավելագույնը, գիշերվա բնորոշ նվազագույնը և տեղումները։ Ամենօգտակարը ամենաանձրևոտ և ամենաչոր ամիսներն են։
| Ամիս | Առավ. / նվազ. (°C) | Տեղումներ (մմ) | Ինչ սպասել |
|---|---|---|---|
| Հունվար | 1 / -6 | 25 | Ցուրտ, հիմնականում չոր, երբեմն ձյուն, հնարավոր է ձմեռային մշուշ |
| Փետրվար | 4 / -4 | 23 | Ցուրտ, ձյունը հալվում և նորից գալիս է |
| Մարտ | 11 / 1 | 33 | Փոփոխական, առաջին տաք օրերը |
| Ապրիլ | 18 / 7 | 46 | Մեղմ, տեղատարափներ |
| Մայիս | 23 / 11 | 48 | Հաճելի, ամենաանձրևոտ ամիսը, հնարավոր են ամպրոպ և կարկուտ |
| Հունիս | 28 / 16 | 28 | Տաք–շոգ, երկար արևոտ օրեր |
| Հուլիս | 33 / 19 | 15 | Շոգ և չոր, հնարավոր է 40 °C |
| Օգոստոս | 33 / 19 | 8 | Ամենաշոգ և ամենաչոր ամիսը |
| Սեպտեմբեր | 28 / 14 | 10 | Տաք, չոր, հիանալի է տեսարժան վայրերի համար |
| Հոկտեմբեր | 21 / 9 | 23 | Մեղմ, արագ ցրտում է |
| Նոյեմբեր | 12 / 2 | 30 | Զով, մռայլ օրեր, վաղ ձյուն բլուրներին |
| Դեկտեմբեր | 3 / -3 | 23 | Ցուրտ, անհողմ օրերին՝ մշուշ |
Որքա՞ն շոգ է լինում ամռանը
Այնքան, որ պետք է պլանավորել հաշվի առնելով։ Հայաստանի հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոնը նշել է, որ 40 °C-ը, որ նախկինում լինում էր մոտ հինգ տարին մեկ, այժմ լինում է գրեթե ամեն ամառ, իսկ 2010 թվականից շոգի ալիքները միջինում տևում են 5–7 օր։ 2017 և 2018 թվականների ծայրահեղ ամառներին Երևանում և Արարատյան դաշտում 40–42 °C-ը պահպանվել է 10–15 օր։ Հայաստանում երբևէ արձանագրված ամենաբարձր ջերմաստիճանը 43,7 °C է՝ 2011 թվականի ամռանը։
Շոգը չոր է, ուստի առավոտներն ու երեկոները հաճելի են։ Հուլիսին և օգոստոսին մենք այցելություններն սկսում ենք վաղ, կեսօրին հանգստանում ենք և բարձրանում ենք վերև. Սևանում ամռանը մայրաքաղաքից մոտ 10 աստիճանով ավելի զով է, իսկ լողալու սեզոնը հիմնականում հուլիսն ու օգոստոսն է։
Ինչպիսի՞ն է եղանակը լեռներում ամիս առ ամիս
Գյումրին այստեղ ծառայում է որպես հյուսիսային բարձրավանդակի օրինակ՝ մոտ 1500 մ բարձրության վրա։ Սևանում և Ջերմուկում (մոտ 2000 մ) հանեք էլի մի քանի աստիճան և հաշվի առեք ավելի շատ ձյուն ու քամի։
| Ամիս | Գյումրի առավ. / նվազ. (°C) | Ինչ սպասել 1500 մ-ից բարձր |
|---|---|---|
| Հունվար | -3 / -13 | Խիստ ցուրտ, ձյան ծածկույթ, սառցակալած ճանապարհներ |
| Փետրվար | -2 / -12 | Մի քանի տվյալների բազայում ամենաձյունոտ ամիսը |
| Մարտ | 5 / -6 | Հալոց, ցեխ, բարձր լեռնանցքներում դեռ ձյուն |
| Ապրիլ | 13 / 1 | Գարնանային տեղատարափներ, ձյուն 2000 մ-ից բարձր |
| Մայիս | 18 / 5 | Կանաչում է, ամենախոնավ շրջանը, կարկուտ և ամպրոպ |
| Հունիս | 23 / 8 | Բացվում են ալպյան մարգագետինները, կեսօրից հետո ամպրոպ |
| Հուլիս | 27 / 13 | Տաք օրեր, զով գիշերներ, արշավի լավագույն ժամանակը |
| Օգոստոս | 27 / 12 | Կայուն, ամենաբաց երկինք |
| Սեպտեմբեր | 23 / 7 | Թարմ և պարզ, առաջին ցրտահարությունները բարձունքում |
| Հոկտեմբեր | 16 / 1 | Աշնանային գույներ, առաջին ձյունը ամենաբարձր վայրերում |
| Նոյեմբեր | 8 / -4 | Ձյունը գալիս է, կարճ օրեր |
| Դեկտեմբեր | 0 / -10 | Ձմեռը հաստատվում է, բացվում է դահուկային սեզոնը |
Իսկ Սևանը, Սյունիքը և Մեղրին
Սևանը զով վայրն է։ Հուլիսի բնորոշ առավելագույնը 20–23 °C է, գիշերը մոտ 14 °C, հունվարին՝ մոտավորապես -7-ից -1 °C, և ավազանը քամոտ է. Ռամսարի ավելի վաղ նկարագրությունը ձմռանը միջին քամու արագությունը նշում է մոտ 6 մ/վ։ Լիճը ձմռանը սառչում է, այդ նկարագրությամբ սառույցը լինում է հունվարի վերջից մինչև ապրիլի սկիզբ։ Արևը ուժեղ է՝ տարեկան մոտ 2600–2800 ժամ, ուստի ցուրտ քամին և արևայրուկը կարող են միաժամանակ գալ։
Հարավում Գորիսը, Սիսիանը և Որոտանի լեռնանցքի շրջանը գտնվում են մոտ 1300 մ և ավելի բարձրության վրա և ունեն իսկական ձմեռներ (Գորիսի մոտ գտնվող գյուղի եղանակային մոդելը ցույց է տալիս ձյուն մոտավորապես հոկտեմբերի վերջից մինչև ապրիլի սկիզբ)։ Ներքևում, Մեղրիում՝ Իրանի սահմանին մոտ 600 մ բարձրության վրա, ամառները երկրում ամենաշոգն են, հուլիսի միջինը մոտ 27 °C է, տարեկան տեղումները ընդամենը մոտ 280–320 մմ են, իսկ մեղմ ձմեռները թույլ են տալիս այգիներին պտուղ տալ։ Շրջանը երբեմն անվանում են մերձարևադարձային, բայց այնտեղ էլ կարող է ձյուն գալ. մարտի ճանապարհային տեղեկագրում նշվել էր ձյուն Մեղրիում։
Ե՞րբ են ձյունն ու փոթորիկները փակում ճանապարհները
Երկու լեռնանցք կարևոր է։ Սևանի և Վայոց ձորի միջև գտնվող Վարդենյաց (Սելիմ) լեռնանցքը մոտ 2410 մ է, իսկ Սիսիանի մոտ, Գորիս տանող ճանապարհի Որոտանի լեռնանցքը՝ մոտ 2344 մ։ Հայկական ճանապարհային տեղեկագրերը պարբերաբար հայտնում են, որ Վարդենյացը ձմեռային ձնաբքերի ժամանակ փակ է կամ դժվար անցանելի, նույնիսկ մարտին։ Վարորդներին խորհուրդ է տրվում ձմեռային անվադող օգտագործել, իսկ Սիսիան–Գորիս ճանապարհին հաճախ սև սառույց է լինում։
Գործնականում՝ ձյունը լեռներում կարող է գալ հոկտեմբերի վերջից կամ նոյեմբերին և մնալ մինչև ապրիլ, ավելի բարձր երթուղիները, օրինակ Արագածինը, կարող են ձյուն պահել նույնիսկ ամռան սկզբին, իսկ Արտակարգ իրավիճակների նախարարությունը հրապարակում է ճանապարհների վիճակը։ Մեր ճանապարհորդությունների ժամանակ մենք սա ստուգում ենք և ըստ անհրաժեշտության փոխում երթուղին։ Տե՛ս նաև Armenia in winter (անգլերեն) և դահուկային ուղեցույցը։
Եղանակի ո՞ր վտանգներն են կարևոր արշավների և ճանապարհորդությունների ժամանակ
- Կեսօրվա ամպրոպ և կարկուտ. գարնան վերջին և ամռան սկզբին ամպրոպներ լինում են. 2013 թվականի կարկուտը մոտավորապես 60 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վնաս է հասցրել, հիմնականում գյուղատնտեսությանը։ Արագածում սկսեք վաղ և կեսօրից հետո մի մնացեք լեռնաշղթայի վրա (տե՛ս Արագած և Քարի լիճ)։
- Քամի և ցուրտ Սևանում. քամուց պաշտպանող շերտ վերցրեք նույնիսկ հուլիսին։
- Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթում. ԱՀԿ-ի տվյալներով՝ ՈՒՄ ճառագայթումը բարձրության հետ մեծանում է, իսկ թարմ ձյունն այն անդրադարձնում է, ուստի արևապաշտպան քսուք, ակնոց և գլխարկ կարևոր են 2000 մ-ից բարձր։
- Վատ տեսանելիություն. ձնաբքերն ու ամպերը կարող են խիստ նվազեցնել տեսանելիությունը լեռնային ճանապարհներին։
- Ձմեռային մշուշ. Երևանի օդի խնդիրը հիմնականում ձմեռային է, երբ անհողմ օդն ու ջերմաստիճանային ինվերսիան թակարդում են աղտոտվածությունը. քաղաքապետարանի խոսքով՝ գարնանը, ամռանը և աշնան սկզբին օդը հիմնականում լավն է։
Ո՞ր եղանակն է հարմար ճանապարհորդության որ տեսակի համար
- Քաղաք և վանքեր. ապրիլի կեսից հունիս և սեպտեմբերից հոկտեմբեր։
- Լողալ Սևանում. հուլիս և օգոստոս (մանրամասները՝ Սևանի ջրի ջերմաստիճանի ուղեցույցում)։
- Բարձրլեռնային արշավներ. մոտավորապես հուլիսից մինչև սեպտեմբերի կեսը. տե՛ս hiking in Armenia (անգլերեն)։
- Խաղողի բերքահավաք և աշնանային գույներ. սեպտեմբեր և հոկտեմբեր։
- Դահուկ և ձյունածածկ վանքեր. դեկտեմբերից մարտ։
Ի՞նչ վերցնել յուրաքանչյուր եղանակի համար
Գարնանը՝ շերտավոր հագուստ և թեթև անձրևանոց։ Ամռանը՝ գլխարկ, արևապաշտպան քսուք, թեթև երկարաթև հագուստ և տաք շերտ երեկոների ու Սևանի համար։ Աշնանը՝ կրկին շերտեր, գումարած ֆլիս լեռնային առավոտների համար։ Ձմռանը՝ տաք վերարկու, ձեռնոցներ, լավ կպչող կոշիկներ։ Ամբողջական ցանկը գտնեք մեր Armenia packing list հոդվածում (անգլերեն)։
Ո՞վ պետք է ավելի զգույշ պլանավորի
Ով շոգը լավ չի տանում, թող խուսափի Երևանից հուլիսի կեսին և օգոստոսին կամ կեսօրները ազատ թողնի։ Ով նոյեմբերից ապրիլ վարձակալած մեքենայով գնում է լեռներ, պետք է հաշվի առնի փակումները և ունենա ձմեռային անվադողեր։ Շոգի ալիքներն ու վաղ ձյունը օրացույցին չեն հետևում, իսկ մեր թվերը բնորոշ միջակայքեր են, ոչ թե կանխատեսումներ. մեկնելուց մի քանի օր առաջ ստուգեք կանխատեսումը և ճանապարհների տեղական տեղեկատվությունը։
Եթե նախընտրում եք եղանակի հարցը վստահել տեղացիներին, մեր փոքր խմբերով և անհատական ճանապարհորդությունները Հայաստանում պլանավորվում են պայմաններին համապատասխան։ Գրեք մեզ ձեր ամսաթվերը կոնտակտների էջից, և մենք կառաջարկենք, թե հենց այդ շաբաթ ինչն է լավագույնը։
Հաճախ տրվող հարցեր
Ինչպիսի՞ն է եղանակը Հայաստանում։
Հայաստանը լեռնային մայրցամաքային կլիմա ունի՝ շոգ ու չոր ամառներով և ցուրտ ձմեռներով, իսկ բարձրությունը մեծ տարբերություն է առաջացնում։ Երևանում հուլիսի բնորոշ առավելագույնը մոտ 33 °C է, Գյումրիում, Սևանում և Ջերմուկում զգալիորեն ավելի զով է։
Որքա՞ն շոգ է լինում Երևանում ամռանը։
Հուլիսյան բնորոշ կեսօրը Երևանում մոտ 33 °C է, իսկ Հայաստանի ջրօդերևութաբանական ծառայության տվյալներով՝ 40 °C և ավելին այժմ լինում է գրեթե ամեն ամառ։ Երկրի ռեկորդը 43,7 °C է՝ 2011 թվականին։
Երևանում ձյո՞ւն է գալիս։
Այո, բայց սովորաբար ձմռանը ընդամենը մի քանի օր, և ձյունը հազվադեպ է երկար մնում։ Լեռներում ձյունը սովորաբար մնում է նոյեմբերից ապրիլ, իսկ մոտ 2410 մ բարձրության Վարդենյաց (Սելիմ) լեռնանցքը փոթորիկների ժամանակ երբեմն փակվում է։
Հայաստանի ո՞ր շրջանն է ամենատաքը։
Երևանի շրջակայքի Արարատյան դաշտը և Մեղրիի հարավային շրջանը (մոտ 600 մ) ամենատաք և ամենաչոր վայրերն են՝ տարեկան մոտ 200–300 մմ տեղումներով։ Մեղրիում արձանագրվել է մոտ 43,7 °C։
Ե՞րբ է եղանակը լավագույնը տեսարժան վայրեր այցելելու համար։
Ճանապարհորդությունների մեծ մասի համար հարմար են մայիս–հունիսը և սեպտեմբեր–հոկտեմբերը՝ տաք օրեր առանց Երևանի գագաթնակետային շոգի։ Մեկնելուց առաջ ստուգեք կանխատեսումը, քանի որ տարիները տարբեր են։
