Որպեսզի առողջությունը Հայաստանում չխանգարի ճամփորդությանը, բավական է մի քանի պարզ սովորություն. խմել վստահելի ջուր, վերցնել դեղատոմսով դեղերը, ձեռք բերել ապահովագրություն, որն իրականում ծածկում է արշավներն ու տարհանումը, և օրգանիզմին մեկ օր տալ բարձրությանը հարմարվելու համար։ Երկիրը ճամփորդելու համար հարմար է, բայց լեռները, ամառվա շոգը և ձմեռային ճանապարհները լուրջ են։ Սա ընդհանուր տեղեկատվություն է, ոչ թե բժշկական խորհուրդ. ստուգեք ձեր երկրի առողջապահական մարմնի հանձնարարականները և խորհրդակցեք բժշկի հետ։
| Հարց | Կարճ պատասխան |
|---|---|
| Ծորակի ջուրը խմելու համար պիտանի՞ է | Երևանում հիմնականում համարվում է պիտանի, այլուր՝ տարբեր։ Շշալցված ջուրը էժան է և ամենուր է։ |
| Արտակարգ թիվը | 112՝ ցանկացած բջջային հեռախոսից։ |
| Դեղատներ | Քաղաքներում շատ են. շատ դեղեր առանց դեղատոմսի, բայց մշտական դեղերը վերցրեք ձեզ հետ։ |
| Ապահովագրություն | Խիստ խորհուրդ է տրվում. ստուգեք արշավների բարձրության սահմանը և տարհանումը։ |
| Բարձրություն | Երևան՝ մոտ 1000 մ, Սևան՝ մոտ 1900 մ, Սելիմի լեռնանցք՝ մոտ 2400 մ, Արագած՝ 4000 մ-ից բարձր։ |
| Ամենաշոգ ամիսները | Հուլիս և օգոստոս, հատկապես Երևանում և Արարատյան դաշտում։ |
| Պատվաստումներ | Հարցրեք բժշկին. պլանային պատվաստումները պետք է արդի լինեն։ |
Հայաստանում կարելի՞ է խմել ծորակի ջուրը
Երևանում շատ բնակիչներ և ուղեկցորդներ պատասխանում են՝ այո. ջուրը խմում են ծորակից, իսկ քաղաքում կան փոքր խմելու շատրվաններ, հաճախ աղբյուրի ջրով։ Մենք այնուամենայնիվ ասում ենք «հիմնականում համարվում է պիտանի», այլ ոչ թե «երաշխավորված», քանի որ հին շենքերում, գյուղերում և սեփական ջրամբար ունեցող հյուրատներում որակը կարող է տարբերվել։ Գործնականում Երևանում խմեք ծորակի ջուր, եթե տանտերը նույնն է անում, իսկ մարզերում օգտվեք շշալցված ջրից կամ զտիչով շշից։
Հայաստանում ուժեղ է հանքային ջրի մշակույթը։ Ջերմուկը և Բջնին բոլորին հայտնի են և գրեթե ամեն սեղանի վրա են։ Սա լավ միջոց է սկսելու համար, բայց բարձր հանքայնացված ջուրը լիտրերով չի խմվում։ Ջուրն էժան է, ուստի կասկածի դեպքում ռիսկի գնալու պատճառ չկա։
Որքանո՞վ զգույշ պետք է լինել սննդի հարցում
Ճամփորդների մեծ մասը խաշլամայից ու խորովածից մինչև փողոցային լահմաջո ուտում է առանց խնդիրների, իսկ հայկական հյուրընկալությունը հաճախ սեղանին ավելին է դնում, քան պատվիրել եք։ Բավական են սովորական նախազգուշական միջոցները՝ ընտրեք բանուկ վայրեր, միսը լավ եփած կերեք, շուկայից գնած մրգերը լվացեք, իսկ շոգին երկար մնացած կաթնամթերքի ու աղցանների հետ զգույշ եղեք։ Ուտելուց առաջ լվացեք ձեռքերը։
Ստամոքսի խանգարման դեպքում հանգստացեք, շատ հեղուկ խմեք և դեղատնից վերցրեք աղային լուծույթներ։ Եթե վիճակը մի քանի օրից ավելի է տևում կամ ջերմություն կա, դիմեք բժշկի։ Փոքր դեղատուփում ինչ դնելու մասին կարդացեք մեր իրերի ցանկի և գործնական խորհուրդների հոդվածում։
Դեղատներ, դեղատոմսեր և դեղեր
Երևանում, Գյումրիում և ցանկացած մարզկենտրոնում դեղատունը գրեթե միշտ մոտ է, շատերը աշխատում են ուշ ժամերին, իսկ մայրաքաղաքում կան նաև գիշերային դեղատներ։ Դեղագործները օգնում են փոքր անհարմարությունների դեպքում, և շատ տարածված միջոցներ (ցավազրկողներ, հակահիստամիններ, ստամոքսի դեղեր, քսուքներ) վաճառվում են առանց դեղատոմսի։ Սակայն կանոնները կարող են տարբերվել ձեր երկրի կանոններից. այն, ինչ տանը ազատ է, այստեղ կարող է դեղատոմս պահանջել, և հակառակը։
- Մշտական դեղերից վերցրեք ամբողջ ճամփորդության համար բավարար քանակ՝ բնօրինակ փաթեթավորմամբ և բժշկի նամակով, որտեղ նշված է ակտիվ նյութը։
- Մի հույս դրեք նույն ապրանքանիշի վրա. գրի առեք նյութի միջազգային անվանումը։
- Դեղերը պահեք ձեռքի բեռում, իսկ ուժեղ դեղերի դեպքում պարզեք ավիաընկերության կանոնները։
- Վերցրեք ալերգիայի դեղեր, ինհալատոր կամ ադրենալինի գրիչ, եթե օգտագործում եք, և զգուշացրեք ուղեկցորդին կամ տանտիրոջը։
Արտակարգ օգնություն և բժշկական սպասարկում
Արտակարգ թիվը 112-ն է, բջջային հեռախոսից զանգն անվճար է։ Երևանում կան պետական հիվանդանոցներ և մասնավոր կլինիկաներ։ Սովորական դեպքերում (վարակ, փոքր վնասվածք, դեղատոմս) այցելուների համար սովորաբար ամենաարագը մայրաքաղաքի մասնավոր կլինիկան է։ Անձնակազմը հաճախ խոսում է անգլերեն, իսկ ռուսերենը լայն հասկանալի է։ Երևանից դուրս սարքավորումները ավելի պարզ են, և լուրջ դեպքերում հիվանդին սովորաբար տեղափոխում են մայրաքաղաք։
Գործնականում՝ պահեք կացարանի հասցեն հայերենով, ապահովագրողի շուրջօրյա թիվն օֆլայն վիճակում և պատրաստ եղեք սկզբում ինքներդ վճարել, հետո փոխհատուցում ստանալ։ Որակն ու գները տարբեր են, ուստի թվեր չենք նշում։ Ընդհանուր անվտանգության մասին կարդացեք Հայաստանն անվտանգ է արդյոք ճամփորդների համար հոդվածում։
Ինչ ստուգել ճամփորդական ապահովագրության մեջ
Խնդիրները սովորաբար Հայաստանի հետ չեն կապված, այլ պոլիսի մանր տառերի։ Գնելուց առաջ ստուգեք.
- Արշավներ և բարձրություն. որոշ պոլիսներ բացառում են տրեկինգը որոշակի բարձրությունից վեր։ Արագածը 4000 մ-ից բարձր է, և շատ հայտնի երթուղիներ սկսվում են 2000 մ-ից վեր։
- Տարհանում և հայրենադարձում. հեռավոր շրջաններում սա հաճախ ամենամեծ ծախսն է։
- Զբաղմունքներ. պարապլան, զիպլայն, ձիավարություն և դահուկ հաճախ լրացուցիչ տարբերակ են։
- Նախկին հիվանդություններ. հայտարարեք դրանց մասին, այլապես վճարումը կարող են մերժել։
- Մեքենա և մոտոցիկլետ. առանց համապատասխան իրավունքի ծածկույթը կարող է չգործել։ Եթե երկար եք մնում և հեռակա եք աշխատում (տե՛ս թվային քոչվորների մեր ուղեցույցը), ստուգեք պոլիսի առավելագույն ժամկետը։
Պոլիսի և աջակցության թվերը պահեք օֆլայն վիճակում, լուսանկարեք կտրոնները և պարզեք, թե երբ է պետք նախապես զգուշացնել ապահովագրողին։
Ինչպես է բարձրությունն ազդում Հայաստանում
Հայաստանը բարձրադիր երկիր է։ Երևանը գտնվում է մոտ 1000 մ, Սևանա լիճը՝ շուրջ 1900 մ, Վայոց ձորի ճանապարհին Սելիմի լեռնանցքը՝ մոտ 2400 մ, իսկ Արագածը բարձրանում է 4000 մ-ից վեր։ Երևանում և Սևանում մեծ մասը ոչինչ չի նկատում։ Մոտ 2500 մ-ից վեր ոմանք զգում են շնչահեղձություն, գլխապտույտ կամ գլխացավ, անկախ ֆիզիկական պատրաստվածությունից։
- Բարձրանալուց առաջ մեկ-երկու գիշեր անցկացրեք Երևանում կամ Դիլիջանում։
- Խմեք ջուր, քայլեք դանդաղ և մեծ վերելքից առաջ օրը չչարաշահեք ալկոհոլը։
- Եթե գլխացավը ուժեղանում է կամ առաջանում են սրտխառնոց ու շփոթություն, իջեք։
Եթե պլանավորում եք Արագած, Կարի լիճ կամ Ամբերդ, նախ կարդացեք Արագած լեռան մեր ուղեցույցը. վերևում եղանակը արագ է փոխվում նույնիսկ ամռանը։ Սրտի կամ թոքերի հիվանդությունների դեպքում նախապես խորհրդակցեք բժշկի հետ։
Շոգ, արև և միջատներ ամռանը
Հուլիսին և օգոստոսին Երևանում ու Արարատյան դաշտում կարող է շատ շոգ լինել, իսկ Խոր Վիրապում և Գառնիում գրեթե ստվեր չկա։ Այցերը պլանավորեք վաղ առավոտյան կամ երեկոյան, դրեք գլխարկ և արևապաշտպան քսուք (բարձրության վրա արևն ավելի ուժեղ է) և վերցրեք ավելի շատ ջուր, քան թվում է անհրաժեշտ։ Շոգը և վանք տանող երկար վերելքը հաճախ գլխացավի ու հոգնածության պատճառ են։
Մոծակներ, տիզեր և այլ միջատներ կան, հատկապես անտառապատ վայրերում, ինչպես Դիլիջանը, և հյուսիսում։ Օգտագործեք վանող միջոց, արշավից հետո զննեք ինքներդ ձեզ և զգույշ եղեք թափառող շների ու անծանոթ կենդանիների հետ։ Հարցրեք բժշկին, թե ինչ է խորհուրդ տալիս կատաղության և տիզերով փոխանցվող հիվանդությունների մասին ձեր երթուղու համար, և կենդանու կծելուց կամ քերծելուց հետո դիմեք բժշկի։
Ձմեռային ճանապարհներ, պատվաստումներ և ումն է հարկավոր ավելի զգույշ պլանավորել
Ձմեռը լեռնանցքներում ձյուն ու սառույց է բերում, և վարձով մեքենա վարողները հաճախ թերագնահատում են դա։ Սելիմի լեռնանցքը, Ջերմուկ տանող ճանապարհը և Սևանի ճանապարհը ձյունից հետո կարող են դանդաղ լինել կամ փակվել։ Տեղեկացեք իրավիճակի մասին, օգտագործեք համապատասխան անվադողեր, լեռներում գիշերը մի վարեք և ժամանակի պաշար թողեք։
Պատվաստումների մասին մենք բժիշկ չենք։ Մեկնելուց չորս-ութ շաբաթ առաջ դիմեք բժշկին կամ պատվաստումների կենտրոն, ստուգեք պլանային պատվաստումները (փայտացում, կարմրուկ) և հարցրեք հեպատիտ A-ի ու մյուսների մասին՝ ըստ ձեր երթուղու։
Ում համար է կարևոր հիմնավոր նախապատրաստվելը
Ճամփորդները ֆորումներում հաճախ նշում են նույն բանը. կարծել են, թե հիվանդանոցը մոտ է, իսկ հայտնվել են խորը մարզերում, գնել են էժան պոլիս առանց արշավների, թերագնահատել են ամառվա արևը։ Սրտի կամ թոքերի հիվանդության, մասնագետի մշտական բուժման կամ հղիության դեպքում ամրագրելուց առաջ խոսեք բժշկի հետ և ընտրեք երթուղիներ, որտեղ Երևանը մի քանի ժամվա հեռավորության վրա է։
Եթե չեք ուզում լոգիստիկայով զբաղվել, մեր փոքր խմբային և անհատական շրջագայություններում ձեզ ուղեկցում է տեղացի ուղեկցորդ, որը գիտի մոտակա կլինիկաներն ու դեղատները և տեմպը հարմարեցնում է բարձրությանն ու շոգին։ Տեսեք մեր շրջագայությունները կամ ամրագրելուց առաջ գրեք մեզ ձեր սննդային և առողջական կարիքների մասին։
Հաճախ տրվող հարցեր
Հայաստանում կարելի՞ է խմել ծորակի ջուրը
Երևանում ծորակի ջուրը հիմնականում համարվում է խմելու համար պիտանի. տեղացիները խմում են այն, իսկ քաղաքում կան խմելու շատրվաններ։ Գյուղերում և հին շենքերում որակը տարբեր է, ուստի մայրաքաղաքից դուրս շատերը նախընտրում են շշալցված կամ զտված ջուրը։ Կասկածի դեպքում հարցրեք տանտիրոջը։
Ո՞րն է Հայաստանում արտակարգ իրավիճակների թիվը
Միասնական թիվը 112-ն է, այն աշխատում է բջջային հեռախոսից։ Երևանում հիմնականում կարելի է հասկացնել ռուսերենով կամ անգլերենով։ Մայրաքաղաքից դուրս օգտակար է ձեր գտնվելու վայրի հասցեն հայերենով ունենալ կամ հեռախոսը տեղացուն փոխանցել։ Բնակավայրի հասցեն նախապես պահեք հեռախոսում։
Պե՞տք է արդյոք ճամփորդական ապահովագրություն
Խիստ խորհուրդ է տրվում։ Ստուգեք՝ արդյոք պոլիսը ծածկում է բարձրադիր արշավները, հեռավոր վայրերից տարհանումը և այնպիսի զբաղմունքներ, ինչպիսին պարապլանն է։ Կարդացեք բացառությունները, պահեք կտրոնները և ապահովագրողի թիվն օֆլայն վիճակում։
Դեղատներում դեղեր կարելի՞ է առանց դեղատոմսի գնել
Դեղատները շատ են, և շատ տարածված դեղեր վաճառվում են առանց դեղատոմսի, բայց կանոնները կարող են տարբերվել ձեր երկրի կանոններից։ Մշտական դեղերը վերցրեք բնօրինակ փաթեթավորմամբ, բժշկի նամակով և ակտիվ նյութի անվանմամբ, և մի հույս դրեք նույն ապրանքանիշի վրա։
Բարձրությունը խնդիր կլինի՞ Հայաստանում
Մեծ մասի համար՝ ոչ։ Երևանը գտնվում է մոտ 1000 մ, Սևանը՝ շուրջ 1900 մ բարձրության վրա։ Մոտ 2500 մ-ից վեր, օրինակ՝ Սելիմի լեռնանցքում կամ Արագածում, ոմանք զգում են շնչահեղձություն և գլխացավ։ Բարձրացեք աստիճանաբար, շատ ջուր խմեք և վատանալու դեպքում իջեք։
